Nettopp det å gå var eit hovudpoeng i foredraget hennar. - Går du ein halvtime kvar dag, har du gjort jobben, sa ho. - Og vil du forebygge overvekt: Gå ein time om dagen! Sundgot-Borgen kom utan tvil til ei lydhør forsamling. At det kom til å bli mykje folk - heile 250 - ante vel dei fleste som såg stroda av raude baklys på Hasund-vegen. Dermed måtte arrangørane til med påfyll av stolar. - At du har anane dine her gjer at vi rettar oss opp i stolen, sa Gurid Saunes på vegner av Senioruniversitetet i Ulstein, som var arrangør for temakvelden saman med Ulstein Sanitetsforening og Ulstein kommune.

- Vi er blitt feitare

Foredragshaldaren held til ved Norges idrettshøgskule og deltek ofte i media når livsstil, kosthald og helse er på tapetet. Dagens nordmenn er feitare enn for ein del år sidan. Men den såkalla BMI-indeksen - kroppsvektindeksen - som seier at personar med under 18,9 er undervektige, medan personar over 25 har ei grad av overvekt, er litt farleg å bruke, sa ho. - Eg har mykje å gjere med idrettsfolk med godt utvikla muskulatur, og som har høge tal. Det gjeld nesten alle på herrelandslaget, fortalde ho. Men det er likevel eit uomtvisteleg faktum at vi er blitt feitare. Eit oppslag i Aftenposten slo fast at Oslo-barn i alderen 9-15 år hadde blitt gjennomsnittleg "4 kilo fetere" i 25-årsperioden frå 1975 til 2000. Og denne utviklinga held fram. Gjennomsnittsvekta for ei ni år gamal jente i -75 var 29,2 kilo og har auka til 32,9 kilo. Gutar på same alder vog gjennomsnittleg 29,5 kilo i 1975. No veg dei 33,5 kilo.

- Foreldra må at ansvar!

Jorunn Sundgot-Borgen var oppteken av at foreldra ikkje måtte overlate ansvaret for borna sitt aktivitetsnivå til skule og barnehagar. - Vi foreldre må ta ansvaret! Så fortalde ho om ei mor som var så sliten av "alle desse middagane"! Ho hadde kome i den situasjon at ho måtte lage fleire middagar fordi borna ikkje likte det same. - Er slikt til det beste for barnet? - Nei, slo ho fast. - Altfor mange ungar er sjefar i heimen, fordi vi foreldre ikkje gidd ta opp kampen. Men eigentleg vil ungane ha grenser! - Særleg mors vanar påvirkar ungane våre! påpeikte ho. Jorunn Sundgot-Borgen var ikkje i tvil om at norske barn var i betre form for tjue år sidan - i snitt. Men det gir seg utslag på den måten at det er dei som er i dårleg form som er i kjempedårleg form i dag. Det har skjedd ei polarisering. Mange utviklar sukkersjuke og andre livsstilssjukdomar på grunn av for lite fysisk aktivitet og for dårleg kosthald.

Aktivitetsnivået må opp

Den generelle situasjonen i dag er at 60 prosent av oss bevegar oss mindre enn det som trengs for å bevare helsa. Mange trur at dei blir tjukke fordi dei et for mykje, men veldig-veldig ofte er årsaka eit for lågt aktivitetsnivå. - For borna sin del må helsesøstrene ta opp problematikken og ikkje late att augene og tru at dei veks det av seg. Vel, enkelte gjer det, men ikkje alle. Antal timar framfor TV-en og pc-en har sine konsekvensar. Sundgot-Borgen var også inne på det høge sukkerinntaket, og var imot at det skulle vere lov å kjøpe brus på ungdomsskulane og dei vidaregåande skulane. Og dei unge burde ete mykje meir frukt og grønt. I dag et dei mindre enn halvparten av det dei treng. Sundgot-Borgen fortalde også at då ho kom til flyplassen på Gardermoen tidleg på dag, så gjekk ho trappene. - Eg følte verkeleg at folk såg på meg - som ei hurpe! I den samanhengen viste ho eit bilde frå ein amerikansk livsstilkongress der ei rulletrapp gjekk parallelt med ei gåtrapp. Ingen gjekk i gåtrappa, i rulletrappa var det overfullt. - Det held å gå! gjentok ho. Ein halvtime for dag held, og med ein time unngår du overvekt. Ved rett trening kan ein også oppnå same effektane mot diabetes som med medisinar.

Viktig for skjelettet også

Inaktivitet og dårleg kosthald er også årsaker til muskel-skjelett-lidingar, som igjen gir dårlegare livskvalitet og funksjonalitet. Forsking har også vist at faren for kreft i mage og tarmar - og i brysta - aukar. Det å ha ein ryggsekk på ryggen er styrkande for skjelettet. Helst bør vi begynne i 11-årsalderen. 50 hopp tre gonger i veka hjelper. Rett kosthald og fysisk aktivitet adderer kvarandre effektmessig. Skjelettet vårt er på topp i slutten av 20-åra. Vi samlar veldig med beinmasse i puberteten. Jenter som ikkje bevegar seg og drikk coca cola i staden for mjølk - og et uregelmessig - får skjelett som gamle damer. Frå 40-åsalderen opplever særleg kvinna eit dramatisk fall i skjelettmasse. Viss vi ikkje held på skjelettmassen vår, kjem vi raskt ned under ein terskel der brot i ryggsøyla og bein lett skjer. - Trening gir godt skjelett, sa Sundgot-Borgen, som la til at det sjølvsagt finst dei som har uheldige genetiske disposisjonar. Men også dei kan heve seg dersom dei trenar. - Og ikkje minst gir fysisk aktivitet betre sjølvkjensle. Eni meistrar betre stress og får betre konsentrasjon. Dei som forsømer den fysiske aktiviteten "melder seg ut av kroppen".

Overgrep

Jorunn Sundgot-Borgen gjekk så langt at ho meinte at enkelte foreldre gjorde overgrep når dei forsømde å gi borna fysiske utfordringar: I Nord-Norge hadde ei mor bede om fritak frå gymastikk for dottera fordi ho var så overvektig og keitete. Det enda med at barnevernet vart kopla inn, og jenta vart i staden "dømd" til meir kroppsøving enn dei andre. For det var det ho hadde behov for. - Denne problematikken burde alle kroppsøvingslærarar ta opp, meinte Sundgot-Borgen. - Seks måltid pr. dag er bra! Og av dette 3-4 hovudmåltid. Frukosten er det viktigste måltidet. Og stikk imot Fedon meinte Sundgot-Borgen at det var lov å ete brød, poteter og pasta. * I pausen var det inntak av sunn mat - gitt av daglegvareforretningane i Ulstein. I tillegg hadde Seniortrimmen på Aktivsenteret på Hareid ei oppvisning. På Hareid har dei tre slike grupper, men av ein eller annan grunn har det ikkje vore råd å få skikkeleg dreis på slike grupper ved Aktivsenteret i Ulsteinvik. Kanskje blir det no? * Så ei lita retting om slektsforholda. Det er korrekt, som det har vore skrive, at Jorunn Sundgot-Borgen er barnebarn av Severine Jakobine Sundgot, som vart gift Hansen, og som i dag er i sitt 105. år. Severine bur like ved Bislett i Oslo, høgt oppe i etasjane i eit hus utan heis. Ho er frisk og heilt klar i tanken. Severine er fødd og oppovaksen på Reiten i Ulsteinvik - og ho er storesyster til Wilhelmine (Mimmi) Tolaas, som bur i barndomsheimen deira. Når det gjeld Ingeborg Hofseth, leiar av Senioruniversitetet i Ulstein, så er ikkje Severine og Mimmi søskenbarn til faren hennar, Rolf Sundgot. Severine og Mimmi er søsken av Rolf!